Mùi nồng khi mở một chiếc tủ mới là chuyện gần như ai cũng gặp, nhưng rất ít người phân biệt được đâu là mùi bình thường của vật liệu mới, đâu là dấu hiệu đáng lo. Sự khác biệt nằm ở một chữ viết tắt ít ai để ý khi ký hợp đồng: formaldehyde — loại keo kết dính dùng để ép ván gỗ công nghiệp (MDF, HDF, ván dăm) thành tấm.
Mùi ở đâu ra, và vì sao có loại hết nhanh có loại không
Ván gỗ công nghiệp được ép từ dăm gỗ/sợi gỗ và keo formaldehyde ở áp suất cao. Lượng keo dư thừa sẽ thoát dần ra không khí theo thời gian — đó chính là mùi hắc bạn ngửi thấy. Vấn đề là tốc độ và lượng thoát ra phụ thuộc hoàn toàn vào cấp độ ván mà xưởng dùng. Ván đạt chuẩn E1 (tiêu chuẩn phổ biến ở đồ nội thất tử tế) có lượng phát thải formaldehyde ở mức an toàn theo khuyến cáo, mùi sẽ nhạt dần trong khoảng 1-2 tuần. Ván kém chất lượng hơn (thường không công bố rõ cấp độ, giá rẻ bất thường) có thể phát thải kéo dài hàng tháng, mùi nồng không giảm mà đôi khi khiến người ở gần — đặc biệt trẻ nhỏ, người có bệnh hô hấp — cay mắt, khó chịu đường thở.
| Tiêu chí | Ván đạt chuẩn E1 | Ván không rõ nguồn gốc |
|---|---|---|
| Mùi hắc | Nhạt dần trong 1-2 tuần | Kéo dài hàng tháng, không giảm |
| Tem/nhãn cấp độ | Có, sẵn sàng cho xem | Thường không có hoặc lảng tránh |
| Ảnh hưởng sức khỏe | Ở mức an toàn theo khuyến cáo | Có thể cay mắt, khó thở với trẻ nhỏ |
Cách kiểm tra đơn giản trước khi nhận hàng
Yêu cầu bên thi công cho xem tem/nhãn cấp độ ván (E1, E2 hoặc CARB P2) ngay trên tấm ván lúc còn nguyên kiện, đừng đợi đóng thành tủ mới hỏi. Một xưởng làm ăn đàng hoàng luôn sẵn sàng cho xem — nếu bên thi công lảng tránh hoặc nói "ván nào chẳng như nhau", đó là tín hiệu cần cẩn trọng. Với tủ đã đóng xong, một cách kiểm tra nhanh: mở cửa tủ để 10 phút trong phòng kín rồi ngửi ở khoảng cách gần — nếu mùi hắc đến mức cay mắt chảy nước mắt thay vì chỉ là mùi gỗ/keo nhẹ, nên yêu cầu xưởng giải trình về loại ván đã dùng.
Ba tuần mở cửa sổ cả ngày vì một chiếc tủ bếp
Một gia đình có con nhỏ mới đóng xong tủ bếp thì phát hiện mùi hắc nồng đến mức bé con ho húng hắng mỗi khi vào bếp. Họ liên hệ lại xưởng thì được trả lời "bình thường, đồ mới mà, vài bữa hết". Ba tuần trôi qua, mùi vẫn không giảm, cả nhà phải mở cửa sổ suốt ngày kể cả lúc trời lạnh và mua thêm hai cái quạt thông gió chỉ để ở được. Sau khi yêu cầu xem lại chứng từ vật liệu, mới phát hiện xưởng đã dùng loại ván không rõ nguồn gốc, không có tem cấp độ, thay vì loại E1 đã thoả thuận ban đầu bằng miệng. Xưởng buộc phải tháo lại toàn bộ phần thùng tủ, đổi sang ván đúng loại — một việc lẽ ra không cần xảy ra nếu ngay từ đầu có yêu cầu xem tem ván bằng giấy trắng mực đen trước khi đóng.
Vì sao nhựa rỗng gần như không có vấn đề này
Đây cũng là lý do cốt lõi khiến nhiều gia đình có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi ở Quảng Trị chuyển sang chọn nhựa rỗng cho khu vực bếp và phòng ngủ: vật liệu này không dùng keo formaldehyde để ép, nên gần như không phát thải mùi hắc, đồng thời chống ẩm tuyệt đối — giải quyết cùng lúc hai nỗi lo lớn nhất của khí hậu miền Trung (xem thêm bài "chống ẩm mốc"). Đánh đổi là vân gỗ nhựa không "thật" bằng gỗ công nghiệp phủ melamine cao cấp, nên nhiều nhà chọn cách kết hợp: nhựa rỗng cho tủ bếp/tủ giường ngủ (nơi ẩm và cần an toàn nhất), gỗ công nghiệp đạt chuẩn E1 cho khu vực phòng khách/phòng làm việc.
